Lấy giáo dục hoằng dương Phật pháp. Lấy giảng giải bồi dưỡng nhân tài. Lấy từ bi lợi ích xã hội. Lấy chân thành phát triển giao lưu. Lấy chuyên tu cầu sanh Tịnh Độ.

Trang chủ »Pháp ngữ »Quần thư trị yếu 360

Quần Thư Trị Yếu 360 - Thầy Thái Lễ Húc giảng (Tập 25 - 26)

Thứ bảy - 26/08/2017 16:13

TU THÂN - TỀ GIA - TRỊ QUỐC - BÌNH THIÊN HẠ

Kính chào các vị trưởng bối, các vị học trưởng, xin chào mọi người!

“Quần Thư Trị Yếu 360” của chúng ta từ việc làm vua, làm người lãnh đạo mà biết được giới tham, biết được “trừng phẫn”, biết được cách hướng thiện, sửa đổi lỗi lầm cho việc tu dưỡng lập thân này. Lần trước, chúng tôi nói đã đến bổn phận “đôn thân”, gọi là “thân tu rồi mới gia tề, gia tề rồi mới quốc trị”.

Kỳ gia bất khả giáo nhi năng giáo nhân giả, vô chi”. Không thể thương yêu người trong gia đình, đối với con cháu không thể tận tâm dạy bảo mà lại thương yêu người khác, đi dạy bảo người dân, đây là việc không thể. Cổ Thánh tiên Hiền của chúng ta trình bày rõ đạo lý nhân sinh, đặc biệt rất xem trọng cái gốc. Phải bắt đầu từ căn bản. “Bổn lập nhi đạo sanh”, gốc có vững thì đạo lý mới sinh. Cho nên “tu thân - tề gia” là nền tảng tu dưỡng rất quan trọng của việc trị quốc, việc quản lý công ty, quản lý đoàn thể.

Lần trước, trong “Hiếu Kinh” có nói đến “Ái thân giả, bất cảm ác ư nhân, kính thân giả, bất cảm mạn ư nhân” (Yêu bản thân mình thì không ghét chê người khác, kính trọng bản thân mình thì không dám khinh mạn người khác). Một người tu dưỡng đại căn đại bổn đều ở hai chữ “ái kính”, từ việc thương yêu cha mẹ của mình đến yêu thương người khác, hàng xóm láng giềng, cho đến xã hội đại chúng. Chúng ta bước ra xã hội sống cùng với mọi người, nếu như có sự đối lập, có sự xung đột, chính là do cái tâm kính yêu của chúng ta chưa thật sự phát ra từ tận đáy lòng. Thật sự phát ra những điều không thể thay đổi thì mới gọi là chân thật, nếu thay đổi thì đó là giả. Chân thật thì không thay đổi, chân thì không giả. Chúng ta hãy xem những người con hiếu thời xưa, họ làm quan là vì tình thương yêu bao la, bởi vì hiếu là cái gốc của nhân ái. Cái hiếu đó của họ là hiếu chân thật, là chí hiếu, tâm thương yêu liền phát ra. Cho nên, tâm kính yêu đối với mọi người của chúng ta không đủ, là nước chảy đầu nguồn, đạo hiếu này vẫn là thiếu sót. Chúng ta thường xuyên biết phản tỉnh là rất quan trọng. Mỗi ngày, chúng ta vẫn còn bất kính với đồng nghiệp, với bạn bè, vẫn không nghĩ vì người khác, vẫn còn xảy ra xung đột, tư tưởng vẫn chưa được thoải mái, lòng kính yêu này đã có vấn đề, hơn nữa cái tâm kính yêu đối với cha mẹ vẫn không đủ. Giống như thầy thuốc trị bệnh thì phải tìm ra nguồn gốc của căn bệnh. Cho nên, chúng ta khiếm khuyết rất nhiều về đức hạnh có thể là do hiếu đạo chưa đủ. Nếu phản tỉnh thì nên phản tỉnh từ việc hiếu này, có thể tìm ra nguồn gốc của vấn đề. Tâm hiếu sinh thì trăm điều thiện sinh. Vì vậy, chúng ta đối với cha mẹ luôn luôn có được cái tâm kính yêu hay không, mảy may không quên hai thái độ này.

Hơn nữa, không kính yêu đối với những người cùng sống chung, xung đột với những người sống chung, làm cho cha mẹ lo lắng, còn lo sợ chúng ta ra bên ngoài sẽ gây ra những chuyện gì, cãi nhau với người ta không được vui.

“Đức tổn thương, cha mẹ lo”. Chỉ cần cha mẹ vẫn còn lo lắng cho sự tu dưỡng của chúng ta, cách xử thế của chúng ta chưa được tròn vẹn. Việc này cũng làm cho cha mẹ lo lắng cho chúng ta thì không thể nói được việc tận hiếu. Thật sự có tâm hiếu, nhất định không nên nói mang bao nhiêu vật chất bên ngoài cúng dường cho cha mẹ, mà vẫn cần cái tâm phụng dưỡng cha mẹ, làm cho cha mẹ lúc nào cũng yên tâm không lo lắng cho chúng ta, vẫn là phải từ việc tu dưỡng mà bắt đầu, vẫn là phải trừ bỏ những tập khí (tham - sân - si - mạn – nghi) không tốt của bản thân mình. Thật tĩnh tâm lại mà suy nghĩ, giả như chúng ta làm cho cha mẹ lo lắng, thật sự mà nói đi đến nơi nào cũng sẽ làm cho lãnh đạo lo lắng, đi học thì sẽ làm cho thầy cô lo lắng, điều này là chắc chắn rồi. Người mà lúc nào cũng nghĩ đến cha mẹ, không dám làm cho cha mẹ hổ thẹn, không dám làm cho cha mẹ lo lắng, họ đi đến đơn vị thì tự nhiên sẽ là trung thần.

“Trung thần xuất thân từ nơi con hiếu”. Tâm báo ân của họ khởi lên, họ không muốn làm cho lãnh đạo lo lắng. Mọi người có nhớ tuần trước chúng ta nghe Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hách Thiết Long nói không? Mọi người có nhớ nguồn gốc của chữ Thiết không? “Khiêm tốn thì được lợi ích”. Khiêm tốn thì hợp với lòng trời, không nên quá khoe khoang. Các vị xem, động lực học tập của Chủ tịch Hội đồng trị sự Hách Thiết Long là ở đâu, động lực làm việc là ở đâu, động lực của sự nghiệp là ở đâu? Toàn bộ đều ở hiếu đạo. Có hay không? “Tôi khẩn trương giúp cho cha mẹ sống đời an vui”. Các vị xem anh ấy đi đến đơn vị, anh có nói “tôi nhất định làm để cho lãnh đạo của tôi phải giơ tay tán thưởng” hay không?

“Cha mẹ thích, dốc lòng làm”. Mọi người không nên xem thường “Đệ Tử Quy”, tất cả trạng thái tâm lý xử thế quan trọng nhất đều được hình thành từ những câu Kinh trong “Đệ Tử Quy”, đều là những chi tiết phát sinh ở trong gia đình. Vì vậy, trên đường tu học, phát hiện được lỗi lầm của chính mình thì được gọi là khai ngộ, sửa đổi lỗi lầm của mình thì đó là chân thật tu hành. Cho nên vấn đề phát hiện tập khí của mình không phải là việc xấu, cái gốc của bệnh không phải là việc xấu. Giả như cảm thấy việc phát hiện cái gốc của bệnh rất là khó chịu, thì cái gốc đó vẫn chưa tìm ra được.

Cái gì là gốc? Sĩ diện là gốc. Đã phát hiện ra vấn đề rồi, người ta chỉ ra thì rất khó chịu, đó là sĩ diện của chúng ta đã làm trở ngại chúng ta, đó không phải là thật sự yêu thương bản thân mình. Chân thật hiểu rõ bản thân mình có minh đức bổn thiện, luôn luôn nghĩ đến mà khẩn trương đối trị những tập khí ô nhiễm này. Có người báo cho biết thì chúng ta cảm ơn còn không kịp nữa. Họ giúp ta khôi phục lại minh đức bổn thiện của mình, làm sao nghe xong mà không vui vẻ chứ. Nhìn họ không vừa con mắt là hồ đồ, như vậy bản thân mình đã vô lễ rồi. Cho nên trên con đường tu học, học quý ở việc tự hiểu biết.

Tri nhân giả trí, tự tri giả minh”. Biết người là trí, biết mình là khôn. Khi người khác chỉ ra cái lỗi của mình, bản thân không được tự ái mà hóa hờn, không được vênh váo nói rằng: Tôi bây giờ chưa muốn sửa đổi. Việc này sẽ tổn hại đối với đạo nghiệp. “Thiên hạ thông minh tuấn tú bất thiểu”. Những người tốt có trí lực thật sự thì không ít. Cho nên, “đức bất gia tu”, đức hạnh không thể nâng cao thì đạo nghiệp không thể tiến bộ.

Nghiệp bất gia quảng giả chỉ vi nhân tuần nhị tự, đam các nhất sinh”. Chúng ta đã gặp qua trường hợp người khác chỉ ra tập khí của mình chưa? “Được rồi, được rồi, tôi sửa thì được rồi chứ gì!, chúng ta có trả lời như vậy không? “Thính tư thông”, người ta vừa nghe điều này có thể thay đổi hay không? Không chỉ không thể thay đổi, ngay sau đó thì tập khí liền hiện ra. Lúc nói câu này, thứ nhất là tâm sân hận nổi lên, thứ hai là thái độ ngạo mạn nổi lên. Cho nên, “học vấn chi đạo vô tha, cầu kỳ phóng tâm nhi dĩ hỷ”, đạo học vấn không có chi khác, đó chỉ là tìm lại cái tâm đã buông sổng của mình mà thôi. Phải bắt đầu công phu từ nơi cái tâm này. Vì vậy, “quán tâm vi yếu”. Điều quan trọng nhất của việc tu thân là luôn luôn phải khéo quán sát sự khởi tâm động niệm của cái tâm này, nếu sai thì nhanh chóng sửa đổi lại, nhanh chóng tu sửa lại, gọi là “không sợ niệm khởi, chỉ sợ giác chậm”. Cho nên câu nói này trong “Hiếu kinh” nhắc nhở chúng ta luôn luôn có cái tâm yêu kính.

Đạo giả dã, bất khả tu du ly dã”, đạo không thể nào xa lìa con người được. Cái tâm kính yêu này có thể duy trì được một tháng, đảm bảo với mọi người là phiền não giảm đi, trí huệ tăng. Công phu tu sửa này phải được đề cao. Khi con người có tâm yêu kính thì sẽ không có sân hận, sẽ không ngạo mạn, sẽ không tự tư tự lợi. “Yêu” chính là luôn luôn nghĩ đến mọi người, “kính” là tôn trọng mọi người, không ngạo mạn. Cho nên “tu thân - tề gia”, từ cái tâm kính yêu này mà bắt đầu. Chỉ có kính yêu thì gia đình mới hòa thuận, tiến thêm một bước là sự nghiệp có thể tiến hành được tốt hơn. Gia đình thường xuyên tranh cãi với nhau thì tinh thần không được yên ổn, sự nghiệp cũng rất khó duy trì dài lâu.

Tiếp theo, câu thứ mười chín được trích từ bộ “Khổng Lão Phu Tử Gia Ngữ - Đại Hôn”. Chúng ta cùng nhau đọc qua một lần. Tôi bắt đầu đọc, các vị đọc theo.

Quân vương anh minh ba đời Hạ - Thương - Chu trong quá khứ chắc chắn biết tôn trọng, yêu thương, che chở vợ con mình, đó là điều có lý. Vợ là người đảm đương việc cúng tế tổ tiên, chăm sóc cha mẹ, giúp chồng dạy con. Con cái là thế hệ sau của tổ tiên, sao có thể không tôn trọng, cho nên không có quân vương nào không tôn trọng vợ con mình. Nói tới việc tôn trọng, quan trọng nhất là tôn trọng chính mình. Bản thân là cành lá sanh ra từ cha mẹ, sao có thể không tôn trọng? Không tự trọng tức là làm tổn thương tới cha mẹ. Làm tổn thương tới cha mẹ là tổn thương tới cái gốc. Làm tổn thương tới cái gốc thì cành lá cũng theo đó mà khô héo. Ba điều này: bản thân - vợ - con, quân vương và bá tánh đều như nhau, tự nhiên họ sẽ làm theo gương của quân vương. Trân trọng bản thân mình thì sẽ trân trọng bá tánh, thương yêu con cái mình thì sẽ thương yêu con cái bá tánh, tôn trọng vợ mình thì sẽ tôn trọng vợ bá tánh. Quân vương làm được ba việc này, đó là sự giáo hóa lâu dài, thì mới có thể phổ cập đến toàn thiên hạ”.

Chúng ta đọc đến đoạn này, có thể gạn lọc lại nhận thức sai lầm vô cùng nghiêm trọng đối với văn hóa truyền thống. Rất nhiều người nói, văn hóa truyền thống không tôn trọng phụ nữ, các vị xem đây là lời nói của Thánh Nhân, của bậc Tiên sư Thánh Hiền. Thật sự, thời cận đại trên hình thức hình như đều cảm thấy tương đối tôn trọng phụ nữ, quyền lợi của người phụ nữ càng lúc càng nhiều, vậy thưa các chị em phụ nữ, các vị cảm thấy có được tôn trọng hay không? Chế định được lập ra rất nhiều thứ luật, phụ nữ tham gia việc chính trị thì có những quyền lợi gì, mọi người có cảm thấy được tôn trọng không? Mọi người hãy bình tĩnh mà xem, pháp luật bảo hộ cho quyền của người phụ nữ rất nhiều, nhưng phụ nữ bị xúc phạm thì chỉ có tăng mà không có giảm. Tuy là pháp luật hình như đã đưa ra rất nhiều luật bảo hộ, trong tâm mọi người hãy nghĩ xem, nam giới càng ngày có tôn trọng phụ nữ hay không? Điều này tôi không biết, điều này phải để các cô bình tâm mà suy nghĩ.

Chúng ta hãy nói lại những lời dạy bảo của tổ tiên chúng ta.

Trong “Đại Học” có nói: “Vật hữu bổn mạt, sự hữu chung thủy”. Mọi vật đều có gốc ngọn, mọi sự việc đều có đầu đuôi, bất cứ việc gì đều phải bắt đầu công phu từ cái gốc. Tôn trọng người khác là đã có hay chưa? Làm sao có được? Là tự mình phải thực hiện mới chiêu cảm được, đây mới là sự tôn trọng chân thật. Các vị xem, con người thời đại này luôn luôn khẳng định “đây là quyền lợi của tôi, đây là quyền lợi của tôi”, càng ngày càng ích kỷ.

Có một trường hợp, chúng tôi nhìn thấy phải lắc đầu. Đó là cha mẹ đã qua đời, chỉ cần cha mẹ để lại tiền thì con cái đều tranh giành, còn nếu cha mẹ nợ tiền người ta thì chẳng có ai trả thay cho cha mẹ. Mọi người có nhìn thấy hiện tượng gì hay không? Có tiền thì các vị có thể thừa hưởng, nợ tiền thì các vị nên trả, như vậy mới phù hợp với đạo lý chứ. Các vị xem, hiện nay pháp luật tăng thêm cho con người ta điều gì? Pháp luật của các vị phải nghĩ sao cho toàn vẹn, nếu không các vị xem, đều là bảo vệ cho sự tự tư tự lợi của con người, chỉ có hưởng quyền lợi mà không tận hết nghĩa vụ. Cái nhân tính này có lúc pháp luật nếu như chế định không thỏa đáng sẽ tăng thêm tính tham cho con người. Cho nên thật sự con người phải có đạo nghĩa mà không phải đi yêu cầu, nếu như yêu cầu thì trên thực tế không tương ưng với chân lý, bởi vì chân lý chiêu cảm, là cảm được, không phải là ép buộc người khác. Cho nên sự tôn trọng bắt nguồn từ việc bản thân mình tự tôn trọng rồi mới được người khác tôn trọng.

Các vị xem, trên vách tường của công ty bách hóa đều treo hình phụ nữ ăn mặc hở hang, các cô phụ nữ có đi kháng nghị chưa? Các vị cảm thấy cô gái đó ăn mặc hở hang như vậy là có tôn trọng phụ nữ không? Các cô sao mà cái gì cũng chẳng nói vậy? Các vị nhìn xem những biểu hiện trong xã hội này có tôn trọng phụ nữ hay không? Các cô sao mà chẳng có phản ứng vậy? Cánh đàn ông mỗi ngày nhìn điều này, các vị nói họ sẽ tôn trọng phụ nữ hay sao? Đàn ông vốn là tương đối dễ bị kích động. Mọi người không có ý kiến. Phẩm chất đặc biệt của người nam và người nữ khác nhau. Tôi nói thật, các vị không nên đối với tôi có cách nhìn như thế nào. Thời đại này có lúc thật sự rất dễ làm mất lòng người, nhưng chúng ta đều là bạn cũ nên các vị tương đối rộng lượng với tôi. Bởi vì người xưa rất thông hiểu tính cách con người, con người hiện nay đều nắm chặt tư tưởng hỗn độn, không hiểu được tính cách con người, còn ở đó nhấn mạnh cách nhìn của mình là đúng, cho nên rất nhiều trào lưu tư tưởng thời cận đại đã làm thiên lệch đi quan niệm tư tưởng của con người. Vì vậy, chúng ta nên quay trở về với bản tánh của chúng ta là tốt rồi.

Chúng ta vì sao tôn trọng cha của mình? Bởi vì đối với gia đình cha có trách nhiệm. Chúng ta tôn trọng cha của mình có phải là do người cha yêu cầu không? Xin hỏi mọi người, cha của các vị có nói với các vị là“con phải tôn trọng cha nhé! không? Nói như vậy chẳng được. Vì sao chúng ta lại tôn trọng người cha từ tận trong tâm? Vì sao cha mẹ không được con cái tôn trọng? Bởi vì họ chưa tận hết bổn phận. Cho nên để nhận được sự tôn trọng của người khác thì bản thân mình phải tận hết bổn phận. Không cảm thấy được người khác tôn trọng là tự bản thân mình không chịu cầu tiến, thậm chí là do không tận hết bổn phận chiêu cảm đến.

Trong lịch sử, trong đoạn văn này, Khổng Lão Phu Tử rất tôn trọng phụ nữ. Bắt đầu từ thời đại Tam Thái thánh mẫu của triều nhà Chu đều gọi người vợ là “thái thái”. Rõ ràng, nói với người thế gian có người mẹ hiền đức, có người con gái hiền đức, thì thế hệ sau sẽ có nhân tài. Có người con gái hiền thì thế hệ sau có người vợ hiền. Có người vợ hiền thì thế hệ sau có người mẹ hiền. Có mẹ hiền thì hậu thế có con cháu hiền. Gia đình cũng vậy, toàn cả quốc gia dân tộc cũng vậy, phải nên truyền thừa sự hưng thịnh, điều quan trọng nhất chính là phải có nhân tài. Nhân tài có được là nhờ người mẹ dạy bảo, vì vậy sự dạy dỗ của người mẹ là nguồn gốc của sự thái bình trong thiên hạ. Cho nên, tổ tiên của chúng ta nhìn thấy rất rõ ràng sự việc trọng đại nhất trong một gia đình. Vô hậu vi đại, phải có con cháu hiền ngoan. Sự việc trọng đại như vậy người phụ nữ phụ trách. Nam chủ ngoại, nữ chủ nội, đây là sự việc quan trọng nhất giao cho người vợ, trách nhiệm to lớn.

Do đó, các vị xem trong đoạn Kinh văn có nói: “Tích tam đại minh vương chi tất kính thê tử dã”. Quân vương anh minh ba đời Hạ -Thương - Chu trong quá khứ chắc chắn biết tôn trọng yêu thương, che chở vợ con mình. Chữ “thê tử” ở đây là chỉ vợ và con cái, vô cùng tôn trọng. “Cái hữu đạo yên”, đây là điều vô cùng có đạo lý. Vì sao vậy?

Thê dã giả, thân chi chủ dã”, người vợ thì làm chủ cái gì? Chúng tôi thường nói, “gia đình chủ phụ”, là người quan trọng nhất trong gia đình. Mọi người có nghe nói: “Gia đình chủ phu” không? Không có. Vì sao đóng vai trò quan trọng nhất trong thân tộc vậy? Ba chữ “thân - chi - chủ” này là làm chủ ở đâu? Trong nền văn hóa, tế lễ tổ tiên là do “thái thái”, do con dâu đảm đương. “Sâm si hạnh thái, tả hữu thái chi”, gom góp những loại thực vật này để cúng tổ tiên. Ồ, tổ tiên vừa nhìn thấy là vui mừng hớn hở, vì sao? Một nàng dâu tốt thì thịnh vượng cả ba đời.

Các vị xem, cô giáo Lưu Tô cưới được nàng dâu rất tốt, các vị nhìn xem cô có vui không? Rất vui vẻ. Vì vậy, người vợ đóng một vai trò rất quan trọng, phải cúng tế tổ tiên, chăm lo cha mẹ (chính là chăm sóc cho cha mẹ chồng), chăm sóc lo liệu tốt cho cả gia đình, ổn định đời sống, ăn uống cho mọi người. Các vị nhìn xem, chữ “an” của “an định” viết như thế nào? Một “bảo cái”, nghĩa là một mái nhà, bên trong thì có gì? Người phụ nữ ở trong nhà thì an ổn, người phụ nữ không có trong nhà thì sẽ bất an. Mọi người chú ý, là ai bất an vậy? Rõ ràng nhất, tâm của trẻ con có an không? Không an. Con người hễ bất an thì tâm sẽ hoảng sợ, rất trống rỗng, sẽ đi đâu? Đi tìm sự kích thích để che giấu sự bất an trong tâm của họ. Rất nhiều trẻ em trở về, nhà thì trống không, cha mẹ không có ở nhà, trong nhà chẳng có ai, nên đi chơi trò chơi điện tử để tìm sự kích thích. Đứa trẻ suốt ngày đều giết thời gian ở trong tiệm trò chơi điện tử. Chúng tôi có nói chuyện qua với những đứa trẻ như vậy rồi. Nếu các vị có cơ hội nói chuyện với chúng, chúng cũng chẳng muốn như vậy. “Trong nhà không có người, mẹ không có ở nhà, con cũng không biết làm gì!. Chúng rất đau khổ. Tìm sự kích thích là muốn để cho sự đau khổ này tạm thời không trỗi dậy, thật sự không giải quyết được vấn đề.

Từ nhỏ tôi luôn có cảm giác là mẹ luôn luôn ở bên cạnh của chúng tôi, trong lòng vô cùng an ổn, hơn nữa cảm thấy tình yêu thương tràn trề. Đến lúc đi học, bước ra ngoài xã hội, đều cảm thấy không có thiếu hụt thứ gì, những điều nghĩ đến đều là chúng tôi có thể giúp đỡ mọi người làm việc gì. Một gia đình tràn ngập tình thương yêu thì phẩm chất đạo đức của họ không có thiếu hụt, họ sẽ không tham cầu, sẽ không so đo, sẽ không đố kỵ. Vì vậy, một người mẹ ở bên cạnh con cho đến lúc trưởng thành khỏe mạnh thì sự ảnh hưởng đối với nhân cách của chúng rất lớn.

Đây là sau này tôi nhớ lại, bởi vì tôi và hai người chị của tôi đều cảm thấy làm con của cha mẹ trong cuộc đời là những chuyện quá vừa lòng đẹp ý. Hơn nữa, trong ký ức của tôi, ba chị em chúng tôi không hề so đo thứ gì với bạn học, ra xã hội cũng là như vậy. Vì vậy, sự giáo dục của một người mẹ, tình thương của người mẹ sẽ thành tựu cho nhân cách đứa con. Nhân cách sẽ đi theo chúng suốt cả cuộc đời, đại căn đại bổn của niềm hạnh phúc này là ở nhân cách đặc biệt của chúng. Cho nên chăm sóc tốt cho gia đình, thay chồng nuôi dạy con cái đều dựa vào bà chủ của gia đình.

Thật sự, thời đại này của chúng ta hình như kinh tế rất dồi dào, trên thực tế đều là những thứ bề ngoài. Rất nhiều người có thể không cho là như thế. Rõ ràng các vị xem, ăn thì càng lúc càng ngon, làm sao mà không có tiến triển chứ. Xin hỏi, mọi người hiện nay bị mắc nợ nhiều hay là người trước đây bị mắc nợ nhiều? Các vị xem, mọi người tĩnh lặng, hiện nay người bị mắc nợ rất nhiều. Hơn nữa, các vị nói ăn tương đối ngon, xin nói với mọi người, con người đều không bình tĩnh. Xin hỏi mọi người quả táo của hai mươi năm trước thơm hay quả táo của hiện nay thơm? Hai mươi năm trước, quả táo đặt ở trên lầu hai, các vị vừa bước vào nhà liền ngửi được mùi rồi. Bây giờ thì sao? Đặt ngay trước mặt còn phải ngửi ngửi mới biết được mùi. Ăn các loại thực phẩm thật sự càng lúc không có chất dinh dưỡng. Hết thảy những công phu hiện nay đều dụng công ở bên ngoài, xem ra thì không tệ, càng ăn thì bệnh càng nhiều.

Có phát hiện con người đều truy cầu cái đẹp ở bên ngoài hay không? “Xem ra thì không có tệ!. Mọi người chú ý xem, các vị xem hiện nay những người trẻ được bồi dưỡng, giả như nói cánh đàn ông muốn tìm người yêu, , xem ra thì cũng rất trắng trẻo”, các vị đừng có nhìn, nói chuyện với cô ấy vài câu thì các vị liền mê mẩn. Cô ấy có nội hàm hay không, vừa nói chuyện là các vị biết ngay. Không nên chỉ có nhìn xem, không phải là hoa ở trong bình. Các cô gái cũng đừng có nhìn anh ấy chải tóc rất giống Quách Phú Thành thì các cô liền thích, không nên nhìn vẻ bề ngoài như vậy. Nhưng phải nói lại, con người hiện nay có nhìn vẻ bề ngoài hay không? Đúng vậy! Lối sống đã khiến phải như vậy. Các vị không đủ bình tĩnh đều sẽ chịu ảnh hưởng lối sống của xã hội này. Vì vậy “thân - chi - chủ” được nhắc ở đây.

“Thái thái” là bà chủ trong nhà, vì vậy cưới vợ phải cưới người đức hạnh, phải hiền đức mới được. Câu nói này cũng làm cho chúng ta biết đến, Thánh Hiền tiên vương thể hội rất sâu sắc tầm quan trọng của người vợ trong gia đình.

Tiếp theo nói đến: “Tử dã giả, thân chi hậu dã”. Trẻ con là hậu thế của tổ tiên, là sự tiếp nối toàn bộ huyết thống của tổ tiên. “Cảm bất kính dữ”, làm sao mà không cung kính, không tận tâm tận lực giáo dục tốt con cái của mình chứ? Đây là người làm cha làm mẹ nên đặt việc giáo dục con cái ở vị trí quan trọng. “Chí yếu mạc như hiếu tử”, như vậy mới không phụ lòng cha mẹ, không phụ lòng tổ tiên.

Đến việc hôn nhân, các vị xem, nghi thức xưa của chúng ta vừa ra cửa là lễ lạy tổ tiên, đồng thời cha mẹ đại diện cho tổ tiên kính trọng con cái. Các vị xem, từ những nghi thức của hôn lễ biểu lộ ra việc hôn nhân rất là quan trọng phải không? “Thượng dĩ tự tông miếu, hạ dĩ tục hậu thế”, trước là cúng tế tổ tiên, sau là nối dõi tông đường, mở đường cho người đi sau có một thế hệ sau rất tốt. Vì vậy “tử dã giả, thân chi hậu dã”, con cái là thế hệ sau của tổ tiên, sao có thể không tôn trọng. Sự việc này phải thận trọng, phải vô cùng xem trọng. Kể cả nàng dâu mới cưới về, vừa bước vào cửa, mẹ chồng liền đem chìa khóa trong nhà giao cho nàng dâu. Tiếp theo là nàng dâu lo liệu việc nhà, là người chủ trong gia đình. Cho nên những nghi thức trong hôn lễ đều có biểu pháp sâu sắc, có ý nghĩa luân thường của gia đình ở trong đó.

Tiếp theo là: “Thị cố quân tử vô bất kính dã”, vua đối với vợ, với con, cho đến đối với người - sự - vật đều luôn giữ cái tâm cung kính. Tri thức của cổ Thánh tiên Hiền, quan trọng ở chỗ “chủ kính tồn thành”, luôn luôn chân thành, giữ vững cái tâm cung kính. Đây chính là tri thức chân thật. Vì vậy, mọi người xem “thành kính” đối với tri thức: “Mười phần thành kính thì được mười phần lợi ích. Đối với người thành kính, chí thành cảm thông, thì có thể thật lòng kết bạn với mọi người. Vì vậy, sự thành kính là tri thức chân thật.

Tiếp theo là nói: “Kính dã giả, kính thân vi đại”. Nói đến sự cung kính, tôn trọng bản thân mình, tôn trọng cha mẹ đã cho chúng ta thân thể này là sự việc to lớn, vì sao vậy? “Thân bị thương, cha mẹ lo”. Lấy cái thân này đi làm những việc không có đạo đức, làm cho cha mẹ tủi nhục. “Đức tổn thương, cha mẹ tủi”. Cho nên tự tôn trọng bản thân mình, đó chính là việc to lớn nhất trong sự cung kính.

Tiếp theo là nhấn mạnh: “Thân dã giả”, thân thể của chúng ta “thân chi chi dã”, là cành nhánh của cha mẹ. Cha mẹ là thân cây, chúng ta là nhánh cây. Cha mẹ là gốc rễ, không có cha mẹ thì không có chúng ta. Mà chúng ta là nhánh cây, chúng ta bị tổn thương cha mẹ sẽ đau lòng hơn chúng ta. Vì vậy, “cảm bất kính dữ”, làm sao mà không thể cung kính bản thân mình chứ. Giả như không kính thân thể, hành vi của chính mình, “bất kính kỳ thân”“thương kỳ thân”, làm cho cha mẹ lo lắng, đau buồn. “Thương kỳ thân, thị thương kỳ bổn dã”, làm cho cha mẹ đau lòng chính là đã làm tổn thương một người. Căn bản của việc làm người, “đức giả, bổn dã”, “phu hiếu đức chi bổn dã”. Hiếu là cái gốc của đức, nếu bất hiếu thì sẽ tổn hại đến nền tảng của đức hạnh. “Thương k bổn, tắc chi tùng nhi vong”, cái thân cây này bị hư rồi, nhánh cây cũng không sống được.

Thật ra, lúc hiếu đạo của chúng ta thiếu hụt nghiêm trọng, xem ra mạng sống của chúng ta thì vẫn còn, nhưng trên thực tế chỉ là cái xác không hồn. Những việc làm có thể là hành vi của loài cầm thú, thật sự là còn nghiêm trọng hơn là đã chết, đang tự chà đạp bản thân mình, đang tạo nghiệp chướng, cho nên gọi là “chi tùng nhi vong”, thật sự chỉ là cái xác không hồn.

Tam giả, bá tánh chi tượng dã”. Ba công việc tôn trọng vợ, tôn trọng con cái, tôn trọng hành vi bản thân của mình “bá tánh chi tượng dã”. Chữ “tượng” này nghĩa là tấm gương. Cổ Thánh tiên Vương đã làm rất tốt ba việc này, trở thành tấm gương cho người dân noi theo, bởi vì trên làm thì dưới noi theo. Người thời xưa đối với cha mẹ, đối với thầy giáo, đối với vua thì vô cùng tôn trọng, cho nên hành vi đối với cha mẹ, đối với thầy giáo, đối với vua là vô cùng tôn sùng và noi theo.

Tiếp theo nói đến: “Thân dĩ cập thân”. Những vị Tiên vương quý trọng thân thể của chính mình, có thể suy ra là quý trọng tất cả mọi người, tôn trọng hết thảy người dân, cho nên sự đồng cảm này đã thể hiện ra thái độ, chính là sự biểu hiện nhân ái. “Tử dĩ cập tử”, thương yêu, tôn trọng con cái của mình, đồng thời cũng tôn trọng, thương yêu con cái của mọi người. Giống như là cha mẹ của mọi đứa trẻ vậy, là bảo vật của tổ tiên của họ, các vị không thể ngược đãi chúng, không thể ức hiếp chúng.

Phi dĩ cập phi”; chữ “phi” này nghĩa là người vợ. Tôn trọng vợ của mình cũng tôn trọng vợ của tất cả mọi người. Thật sự, việc quan trọng của tri thức chúng ta chính là không ngừng mở rộng tâm lượng của mình. Từ việc đối với người trong nhà của mình có thể mở rộng ra với tất cả mọi người. Người này đã thực hành rất tốt, tâm thương yêu rất rộng lớn. Các vị vua cũng là thái độ này, suy bụng ta ra bụng người.

Quân tu thử tam giả”, nhà vua có thể tu dưỡng tốt ba việc này, tiến thêm bước nữa là làm tấm gương cho mọi người. “Tắc đại hóa hy ư thiên hạ”, sự giáo hóa sâu sắc của họ mới có thể phổ cập đến toàn thiên hạ. Đương nhiên điều này có sự thân giáo của họ, cũng có sự ngôn giáo, cũng là dùng những đạo lý này để giáo hóa người dân. Chữ “hy” này có nghĩa là phổ biến. Nó còn có một cách đọc nữa. Có một thành ngữ: “Đồng thù địch khái”, cùng chung kẻ thù. Chữ này đọc là “khái”, có nghĩa là phẫn nộ. Trong chữ cổ, cách đọc khác nhau sẽ có nghĩa khác nhau. Một chữ “hy” khác nghĩa là rộng khắp.

Các vị có biết vì sao tôi nhìn các vị không? Tôi muốn xem chú thích có bị sai hay không. Giả như các vị nhìn thấy chỗ sai thì lắc mạnh hai bên là tôi biết liền. Điều này gọi là quy định ngầm giữa người với người. Giữa vợ và chồng cũng phải có quy định ngầm, giữa đồng nghiệp cũng có quy định ngầm, trong ngũ luân cũng có quy định ngầm, như vậy là vô thanh thắng hữu thanh.

Các vị xem, sự giáo hóa của “minh vương” đều nằm ở trong luân thường. Mối quan hệ về luân thường thực hiện tốt, hài hòa rồi, gia đình hòa thuận. Mỗi một gia đình là tế bào của xã hội, trong nhà yên ổn thì xã hội mới bình yên. Cho nên, người xưa thật sự là cái gốc. Cái gốc của thiên hạ là quốc gia, cái gốc của quốc gia là gia đình, cái gốc của gia đình là tu thân, cái gốc của gia đình là ở người mẹ dạy bảo tốt. Sự giáo huấn của người mẹ là nguồn gốc thái bình của thiên hạ. Mọi người hiểu được điểm này, dạy con gái thì quan trọng hơn, vĩ đại hơn dạy con trai, vì vậy người sinh được con gái thì sự an nguy của thiên hạ ở trong tay của các vị. Có ai vừa nghe xong thì liền nói như vầy không: “Thời đại này không sanh là tốt hơn”? Có tâm thái này là các vị không dám đảm đương. Thưa chư vị học trưởng, đời người phải mạnh dạn nhận trách nhiệm.

QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 - Tập 26

Đời người, nói thật giống như nằm mộng vậy. Mấy mươi năm trước đây, các vị có cảm thấy giống như là nằm mộng không? Hơn nữa, chúng ta cảm thấy giấc mộng này càng lúc càng nhanh. Lúc còn nhỏ thì cảm thấy ngày tháng trôi qua sao mà chậm như vậy, ta phải lớn nhanh nhanh, đặc biệt là càng lớn thì bao lì xì càng nhiều. Lúc đó chưa hiểu chuyện, là cách nghĩ của trẻ thơ. Nhưng ngược lại, sau khi đã trưởng thành, đặc biệt là khi đã 30 tuổi rồi, hình như là một năm trôi qua rất nhanh, hình như là vừa mới đây thôi.

Gần đây, tôi thường gặp một số bạn bè. Tôi nói: Ây da! Lại gặp nhau nữa rồi”. Người bạn đó nhìn nhìn tôi: “Đã tám tháng rồi, nhanh thật!”. Cho nên, người xưa nhắc nhở chúng ta: Một tấc thời gian một tấc vàng”. Thật vậy, không phải là không có lý. Phải nên trân quý! Cho nên, việc đảm đương này rất quan trọng, bởi vì đời người bình lặng lại mà suy xét, ý nghĩa của cuộc sống đời người là ở chỗ nào? Các vị đã xem qua kết luận của một quyển sách chưa, ý nghĩa của người này là đã để lại mười tỷ, các vị có xem qua báo cáo như thế này chưa vậy? Có hay không báo cáo nói là ý nghĩa của người này chính là anh ấy ngồi trên cái bàn cầu làm bằng vàng, ở trong ngôi nhà trị giá 100 triệu Mỹ Kim? Chẳng có gì cả, ngược lại thì như thế nào? Bị người ta cười chê. Những người như vậy, tiêu tiền như thế thì chẳng giữ tiền được.

“Tam Tự kinh” dạy chúng ta nguyên tắc truyền thừa trong gia đạo: “Nhân di tử, kim mãn doanh, ngã giáo tử, duy nhất kinh”. Người ta để lại cho con đầy rương vàng, ta dạy con chỉ có một bộ sách, để lại cho con cháu những lời giáo huấn, để lại tấm gương cho con cháu. Những người trí nhớ sáng suốt, họ rất sáng suốt có thể để lại lâu dài tấm gương, đức hạnh và gia đạo.

Cụ Phạm Trọng Yêm lúc đương thời có tín tâm. Hành vi, khí phách của ông có thể làm cho con cháu ngàn đời sau noi theo.

Tri sĩ cận hồ dũng”, biết thẹn là gần có dũng. Thưa các vị học trưởng, hành vi của chúng ta có thể làm cho ai noi theo? Trước mắt là con cái không có noi theo chúng ta. Nếu như hành vi không đạt được hiệu quả thì phải tự cảnh tỉnh mình. Đức phong không đủ thì đến cả con cái cũng không cảm động.

Những thứ để lại, những thứ mang theo được, là người hiểu biết, xin hỏi mọi người, con người giờ phút cuối cùng thì hình dạng như thế nào? Buông thỏng hai tay, hai chân mà ra đi. Tay thì buông ra như vầy thì các vị cầm được thứ gì đi theo chứ? Con người nghĩ chết rồi thì chẳng còn gì, hiện giờ ta còn tranh giành cái gì nữa, còn chấp trước điều gì nữa, còn tham cầu điều gì nữa chứ? Luôn nghĩ như vậy thì dần dần sự tham cầu sẽ nhạt bớt đi. Con người mấy mươi năm cực khổ vì những thứ không mang theo được mà liều mạng, sống đi chết lại như vậy, các vị nói đời người như vậy có đáng hay không? Đời người chỉ có một việc chân thật chính là nâng cao linh tánh. Linh tánh dựa vào cái gì để nâng cao? Dựa vào việc học tập lời giáo huấn của Thánh Hiền để nâng cao. Cho nên, cuộc đời của chúng ta là phải học tập.

Thưa chư vị trưởng bối, chúng ta học tập ở trường học, học tốt thì được lên lớp, học tệ thì phải ở lại lớp. Mọi người có muốn ở lại lớp không? Trước mắt, cuộc đời này của chúng ta học tập với trạng thái như thế nào, bản thân phải tự đánh giá một chút, học quá tệ thì phải xuống lớp. Cho nên, đời người là không ngừng học tập, phải luôn nâng cao, nếu không thì sẽ bị thụt lùi. Người thật sự có tầm nhìn xa thì họ sẽ không suy nghĩ việc hưởng lạc trước mắt, buông thả dục vọng, vì như vậy thì sẽ bị dục vọng gây trở ngại trí huệ của họ. Như vậy, đã học thì điều quan trọng nhất là phải sửa đổi lỗi lầm, phải đột phá, phải nâng cao.

Thưa chư vị học trưởng, chúng ta có biết được khuyết điểm của mình ở chỗ nào hay không? Tìm ra được khuyết điểm thì các vị mới có thể đột phá, mới có thể nâng cao. Tôi phát hiện ra chúng ta có một khuyết điểm nghiêm trọng đó là trốn tránh. Mọi người biết là tôi quanh co một vòng lớn là muốn nói gì rồi. Chúng ta có sự trốn tránh, thoái lui, không tin tưởng bản thân mình, không chịu đảm đương. Chạy trốn đi đâu? Trốn có thoát không? Trong “Luận Ngữ” có dạy chúng ta: “Cửu yếu bất vong bình sanh chi ngôn”, khi giao ước điều gì thì dẫu bao lâu cũng không quên. Con người nên nhớ những lời nguyện đã phát ra trong đời này, không được xuất ngân phiếu khống. Thật sự nói với mọi người sợ là sợ ở chỗ nào? Đều là ở chỗ không chịu đảm đương, sau đó thì luôn lảng tránh, sợ đến chết đi sống lại. Ngược lại, nếu các vị gánh vác thì sự sợ hãi này sẽ thoái lui, bởi vì tinh thần của chúng ta dụng ở “thà vì thành công mà tìm phương pháp”, thì sẽ không hao tốn nhiều ở trong sự lo lắng, sợ hãi, hoảng hốt, thoái lui. Điều này nhất định phải đột phá. Chỉ cần tùy thuận theo tập khí, sự thoái lui, thì linh tánh của đời này sẽ đi xuống. Bất cứ việc gì cũng có lúc gặp khó khăn nhất, đối trị tập khí thật sự cũng không phải dễ, giống như bị lột da vậy. Mọi người đã bị lột da chưa? Rất là đau. Lúc gặp khó khăn nhất, vượt qua được mới là anh hùng. Đồng thời, con người không nên chỉ có nghĩ sự khổ vui ở trước mắt, mà phải nhìn xa. Tập khí này hôm nay không phá bỏ thì đời đời kiếp kiếp bị đọa lạc. Tập khí ngày hôm nay nếu phá bỏ thì sẽ có chút đau khổ, vấn đề là nó chỉ khổ có một lúc. Phá bỏ tập khí rồi thì tùy thuận tánh đức đối nhân xử thế, mỗi ngày đều là “học nhi thời tập chi”. Học thì phải luyện tập.

Các vị phối hợp một chút nhé, các vị không phối hợp thì tôi cảm thấy đoạn vừa giảng các vị nuốt không trôi, hoặc là các vị rơi vào suy nghĩ vô cùng u tối. Nhưng giả như nếu không thể chịu được một chút khổ, không phá bỏ những tập khí này, thì đời đời kiếp kiếp trở thành nô lệ của nó. Phải thật sự nghĩ thông suốt những đạo lý này thì họ sẽ có sức mạnh. Họ đã thông suốt, đã nhìn thấu, sẵn lòng buông bỏ tập khí, họ không muốn bản thân mình sa ngã, chìm đắm trong đọa lạc nữa.

Cho nên chư vị học trưởng, giả như các vị sinh con gái thì phải chấp nhận, phải dạy dỗ cháu thành người con gái hiền thục. Đây chính là sự cống hiến to lớn nhất đối với quốc gia, dân tộc. Sự cống hiến này chắc chắn là lỗi lầm trầm trọng khi các vị đi ra hoằng dương văn hóa, vì sao vậy? Chúng ta đi hoằng dương văn hóa, con gái của mình thì không được dạy tốt, bản thân thì không phải là hình dáng của người hoằng dương văn hóa, người có thể hoằng đạo. Đây là bài học của tuần trước, các vị sao mà không có phản ứng vậy? Đạo không thể hoằng người. Các vị xem, con người có thể hoằng đạo. Các vị nên theo luân thường, theo bổn phận mà làm, thì hành vi đó chính là hoằng đạo. Giả như không phù hợp với tận bổn phận, miệng thì nói hoằng dương văn hóa, nói Kinh điển, mà lại có vấn đề về tệ nạn.

Người xưa nói hành thiện: “Bất luận hiện hành nhi luận lưu tệ, bất luận nhất thời nhi luận cửu viễn, bất luận nhất thân nhi luận thiên hạ”. Họ suy nghĩ rất sâu xa.

Hiện hành tuy thiện, nhi kỳ lưu túc dĩ hại nhân, tắc tự thiện nhi thực phi dã, hiện hành tuy bất thiện, nhi kỳ lưu túc dĩ tế nhân, tắc phi thiện nhi thực thị dã”. Người hiện nay có lúc nói: “Tôi muốn hết lòng chăm sóc con cái, tôi muốn dạy chúng cho tốt”, có người thì nói “tâm lượng của các vị quá nhỏ hẹp, phải mang thiên hạ trong lòng”, có đúng không, có lý không? Các vị sao mà nhìn tôi cười vậy, có đạo lý hay không? Không có đạo lý. Bởi vì đạo lý là phải được đối chiếu với Kinh điển, nếu không thì mỗi người đều có một bộ, nghe đến cuối cùng thì không biết ai đúng. Mọi người có kinh nghiệm hay không? Có một việc cứ ở đó do dự không quyết, rốt cuộc là đi hỏi năm người bạn, cả năm người bạn nói đều không như nhau, xin hỏi mọi người là nên nghe theo ai? Đều không nghe ai, nên nghe theo Kinh điển. Đến cả Khổng Lão Phu Tử cũng nghe theo Kinh điển. Chúng ta vẫn nghe theo bản thân mình hay nghe theo người khác? Khổng Lão Phu Tử nói: “Thuật lại mà không trước tác, tin vào đạo lý đời xưa. Đối với cổ Thánh tiên Hiền họ chẳng có chút hoài nghi nào, đến nỗi giúp đỡ người khác, giáo hóa đại chúng cũng đều y theo Kinh điển mà nói, không nên giảng theo ý của riêng mình. Trong “Hiếu kinh” có một thái độ xử thế rất quan trọng, mọi người nên ghi nhớ trong lòng: “Không phải phép mặc của tiên vương, không dám mặc; không phải phép nói của tiên vương, không dám nói; không phải đức hạnh của tiên vương, không dám làm. Một người trước tiên nhất định phải y theo Kinh điển, y theo từng lời nói việc làm của Thánh Hiền mà đối nhân xử thế. Theo nề nếp cũ, lâu dần thì sẽ tiếp thu được, sẽ không vượt quá. Mới bắt đầu mà không thật sự hành trì theo Thánh Hiền và Kinh điển thì cái nền móng này chắc chắn không bền vững. Luôn nói rất nhiều cách nghĩ của bản thân mình, còn thêm vào ý kiến, rất là nguy hiểm. Dẫn người khác đi sai đường, bản thân mình cũng có thể đi sai đường.

Tiếp theo, chúng ta xem câu hai mươi: “Đôn thân”. Đây là một đoạn ở trong “Hậu Hán Thư”, ở quyển thứ tư, trang 576. Đoạn Kinh văn ở trong “Sử Bật”, chúng ta cùng nhau đọc qua một lần.

Quân vương đối với người thân quyến của mình mặc dù thương yêu sâu đậm nhưng nhất định phải có uy nghiêm, nếu không họ sẽ sanh ngạo mạn. Thân phận của thân quyến mặc dù tôn quý nhưng nhất định phải dùng pháp luật để quản chế, nếu không họ sẽ hoành hành vô độ”.

Chúng ta xem, một vị quân vương, đế vương là người tôn quý nhất của quốc gia, cũng là người sang giàu nhất, sang giàu đến đỉnh điểm. Con cái của họ cũng ở trong sự sang giàu như vậy, giả như không có được giáo dục tốt thì rất dễ dàng đọa lạc. Mọi người hãy bình tâm suy nghĩ, hiện nay đời thế hệ thứ hai của các nhà doanh nghiệp đã xuất hiện rất nhiều vấn đề. Nếu như nhà doanh nghiệp này không có quan niệm chuẩn xác về giáo dục thì thế hệ kế tiếp của họ vô cùng ngạo mạn, xa xỉ, gọi là “kiêu, xa, dâm, dật”. Chữ “dâm” này nghĩa là phóng túng bản thân, chơi bời lêu lỏng, tiêu xài hoang phí. Vì vậy đế vương cũng vậy, những người có địa vị trong xã hội cũng vậy, nhất định phải giáo dục tốt thế hệ sau của họ, nếu không thì sau tuổi trung niên và về già thì họ sẽ gặp khốn đốn đảo điên, họ không biết được con cháu của họ sẽ làm tiêu tan gia sản của họ như thế nào, phá hoại gia tộc của họ như thế nào.

Trước đây chúng ta đã đọc qua “Tài Đức Luận”, mọi người có nhớ không? Đó là lý do quốc gia, gia tộc bị phá hoại tiêu tan, đều là do đào tạo ra những con người “tài thắng đức”. Quá thông minh rốt cuộc là phá hoại tiêu tan nhà cửa, không có nền tảng của đức hạnh. Chúng ta xem: “Đế vương chi ư thân thích, ái tuy long, tất thị chi dĩ uy”. Vô cùng yêu thương người thân của họ, nhưng chữ yêu này cần phải đưa thêm trí huệ vào. Phải “bi trí song vận”, “ân oai bính thí”, vừa rộng lượng vừa nghiêm khắc. Các vị phải có ân từ, phải có oai nghiêm. Oai nghiêm có được từ đức hạnh của các vị, có được từ nơi gia quy, gia đạo của các vị, không thể thiên lệch một bên. Từ bi thương xót thì phải có thêm trí tuệ. Vì vậy, “Tư Trị Thông Giám” có một câu nhắc nhở chúng ta, đối xử với con cái, thậm chí yêu quý những người có duyên trong cuộc đời của chúng ta, bạn bè thân thiết đều phải nắm được phương pháp đúng đắn, tâm thái đúng đắn để yêu thương họ, nếu không thì “ái chi bất dĩ đạo, thích sỡ dĩ hại chi dã”. Xem từ gia đình, một gia đình bị suy sụp, thực tế là cha mẹ của họ, thậm chí ông bà của họ đến cả anh chị của họ đều phải suy nghĩ lại. Có tánh cưng chiều họ nên mới tạo ra hậu quả như vậy. Cũng giống như vậy, ở trong đoàn thể, cấp dưới hung hăng càn quấy, rất kiêu ngạo, có thể là do cấp trên đã nâng đỡ cho họ. Xem ra như là đang thương yêu họ, nhưng thực tế thì đang hủy diệt họ. Cho nên điều này, “ái chi bất dĩ đạo, thích sở dĩ hại chi dã”. Vì vậy trong đoạn này, các vị đế vương là vô cùng điềm tĩnh, vô cùng thương yêu, nhưng nhất định phải oai nghiêm, không để cho con trẻ thô lỗ khinh suất, phải có quy củ.

Quá trình từ bé đến trưởng thành của chúng tôi, cha mẹ rất là oai nghiêm. Chúng tôi tinh nghịch, bướng bỉnh, ba và mẹ vừa nhìn thì chúng tôi liền im ngay, hoặc là tằng hắng lên một tiếng thì chúng tôi ngoan lại liền. Đây chính là “thị chi dĩ uy”, phải tuân thủ quy củ. “Thể tuy quý”; “thể tuy quý” này có nghĩa là vương công quý tộc, thân phận vô cùng tôn quý. Nhưng mà, “tất cấm chi dĩ độ”, nhất định phải quy định những quy củ để quy định riêng cho những người thân, nếu không thì những người thân này rất dễ hoành hành xem thường đạo lý.

Mọi người thử xem, ở các triều đại đều có việc con của các vị hoàng đế vô cùng hung hăng, đó là do sự dạy bảo không tốt. Rốt cuộc, vẫn có chuyện vương công quý tộc ức hiếp dân chúng, gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho xã hội. Cho nên việc đế vương giáo dục con cái là vô cùng quan trọng.

Chúng ta xem trang 576, dẫn về chuyện trong lịch sử. Chúng ta đếm ngược hàng thứ năm, có nói đến “như thị”, chính là nếu như có thể “thị chi dĩ uy, cấm chi dĩ đô”, thì sự hòa thuận của gia đình này mới có thể duy trì lâu dài. “Như thị hòa mục chi đạo hưng”, bởi vì họ hiểu được sự cung kính sẽ không phạm những điều sau đây. “Cốt nhục chi ân toại”, họ biết cung kính, biết tri ân báo ân. Không biết đó là lẽ đương nhiên mà phóng túng dục vọng. Chữ “toại” này nghĩa là tình cốt nhục mới có thể không ngừng duy trì, kéo dài về sau. Lập tức nêu lên: “Tích Chu tương vương tứ cam chiêu công, Hiếu Cảnh hoàng đế kiêu lương hiếu vương”. Đây là những câu chuyện trong lịch sử. Cưng chiều em trai của ông ấy, không phải là con trai mà là em trai. Người em trai đó vô cùng tàn ác, phạm phải đại họa, rốt cuộc người anh không thể không xử lý. “Sớm biết có hôm nay, thì ngày đó đừng làm. Mọi người xem, Hoàng đế Hiếu Cảnh cũng là minh quân một đời. Nhưng con người muốn làm được thì phải luôn luôn sáng suốt, điều này cũng chẳng dễ dàng. Bởi vì cái tập khí của con người hễ không cẩn trọng thì nó sẽ trỗi dậy. Vì vậy, chúng ta thấy rất nhiều người mẹ của các nhà nho thông thái đặc biệt nhạy cảm với sự phát triển tâm tánh của người con, họ biết được tăng trưởng điều thiện, sửa chữa sai lầm.

Ví như đứa trẻ này bị té ngã, ở nơi đó mè nheo không chịu ngồi dậy, những người tôi tớ ở xung quanh phải đến đỡ nó, người mẹ thì nói “cứ bỏ mặc nó, tự té ngã thì tự đứng dậy, tự mình chịu trách nhiệm”, như vậy mới không tạo thành thái độ ỷ lại.

Như việc ăn cơm, hôm nay đúng lúc thích ăn, ăn say sưa, ra sức gắp, lại yêu cầu bới cơm, người mẹ lập tức tằng hắng, nhắc nhở chúng không nên tăng trưởng tâm tham. Đây là một người mẹ rất điềm tĩnh. Mọi người có làm được không? Đạo lý nổi bật này cần phải tăng thêm và chịu làm thì mới được lợi ích.

Tôi nói đến chỗ này chợt nhớ đến một câu chuyện, chính là chuyện tôi đòi mẹ cho quà. Tôi muốn mua một món đồ, mẹ tôi không đồng ý, tôi nằm lăn lộn trên mặt đất la hét. Các vị đều hiểu tôi rất rõ rồi, tôi sẽ không nói. Các vị xem tôi bướng bỉnh như vậy, ồn ào như vậy, nhưng mẹ tôi vẫn như như bất động, cũng không thèm nhìn tôi. Thật là một biện pháp hay, vì sao? Nhìn thì sẽ có lúc mềm lòng, không nhìn. Mẹ chỉ xem sách, tôi la hét đến cuối cùng cảm thấy quá mệt, nghỉ một lúc thì tự bỏ đi. Cách này không có tác dụng, tôi cũng không biết cách nào tốt hơn nữa, lần sau sẽ không dùng nữa, lần sau sẽ tuân thủ phép tắc. Vì vậy, cha mẹ phải giữ vững phép tắc thì con cái của các vị sẽ tuân theo quy tắc để làm việc.

Đường Thái Tông hạ lệnh cho Đại thần Ngụy Trưng và các đại thần khác soạn ra bộ sách này, cho nên cách trị quốc thời “Trinh Quán” này ông luôn cầm sách trên tay để ghi nhớ những lời giáo huấn này, sau đó thì áp dụng vào trong gia đình của ông và trong việc tham gia việc triều chính. Năm Trinh Quán thứ mười, Lý Thái là Ngụy Vương, con trai của Đường Thái Tông, cũng là trưởng tôn của Hoàng Hậu sanh ra (là em trai của thái tử), vô cùng thông minh. Đường Thái Tông rất thương yêu người con này. Mọi người chú ý, được yêu thích thì phải bình tĩnh, nếu không thì sẽ nuông chiều. Trong “Đại Học” dạy cho chúng ta: Yêu thích ai mà thấy được chỗ xấu của người đó, ghét bỏ ai mà thấy được chỗ tốt của người đó, là điều hiếm có trong thiên hạ vậy. Rất ít người làm được! Phiền não của con người do đâu mà có? Yêu thích và không yêu thích quá mãnh liệt, không bình đẳng, gọi là tâm yêu ghét quá mạnh. Yêu thích quá mức, mắt không nhìn thấy rõ, cái gì của họ cũng đều tốt, nhìn không thấy trở ngại của họ nên không thể giúp đỡ họ được, thậm chí còn giúp họ che giấu khuyết điểm. Việc này rất nhiều bậc cha mẹ đã làm sai, con cái sai mà còn giúp chúng che giấu.

Thích túc dĩ hại chi dã”,  “ác nhi tri kỳ mỹ giả”, khi ghét thì nhìn thấy việc gì của chúng cũng đều không tốt mà còn phê bình thậm tệ, tâm như vậy là bất chánh rồi. Tâm bất chánh thì thân không thể tu dưỡng được. Tu dưỡng thì phải hướng lên, trước tiên phải buông bỏ cái tâm yêu ghét. Nên dùng lý trí, không thể thuận theo những điều tốt xấu.

Các vị xem, sau này con cái của họ có trắc trở là do sự thương yêu của họ mà xảy ra vấn đề. Thật ra không cần phải nói một quốc gia, ba - bốn đứa trẻ, rất ít bậc cha mẹ không vi phạm vấn đề này. Đặc biệt yêu thích đứa con này, không vừa mắt với đứa con kia, điều này không thỏa đáng, nhân cách của đứa trẻ không được khỏe mạnh. Các vị yêu thương quá đỗi, chúng đã có các vị chống lưng nên vô cùng càn quấy. Các vị đã lơ là việc này. Nếu không thì rất tự ti, oán hận, bất mãn với cha mẹ. Đứa trẻ không lành mạnh là do sự giáo dục như vậy tạo ra. Vì vậy, cha mẹ nên yêu thương bình đẳng.

Tôi là con trai duy nhất trong gia đình. Tôi có hai người chị. Nếu như ba mẹ tôi trọng nam, khinh nữ thì các vị xem cái mặt của tôi vênh váo đến cỡ nào. Tôi không chỉ là con trai duy nhất mà còn là cháu đích tôn. Lúc trước tôi đi tảo mộ bà cố, quỳ trước bia mộ làm tôi giật cả mình, bởi vì tên của tôi được khắc ở vị trí đầu tiên nên mới biết được tôi là cháu cố đích tôn. Trong tất cả cháu cố, vai vế của tôi là xếp đầu tiên. Mọi người nên biết, một vai vế như vậy có được ông nội cưng chiều hay không, có được cô chú cưng chiều hay không? Rất được cưng chiều. Lúc đó cha mẹ tôi là nhân tố quyết định quan trọng, nếu không áp đảo tôi xuống thì tôi rất ngang bướng, đúng không? Các vị xem, sự thương yêu như vậy là rất trí huệ. Tôi rất khâm phục cha tôi ở điểm này, ông rất bình đẳng. Thậm chí, có một lần ông nội rất vui vẻ nói: Ông có một ít tiền muốn cho các con”. Ông chia thành sáu phần. Ông nội có năm người con, vì sao lại chia làm sáu phần? Theo tập quán của người Phúc Kiến chúng tôi thì cháu đích tôn cũng như con trai út, tôi cũng được một phần. Nhưng mà cha của tôi nói với ông nội và các cô chú (bởi vì cha tôi cũng là con trai trưởng): “Lễ Húc không cần đâu ạ!. Chỉ một câu nói là giải quyết ngay, tôi chẳng nhận được gì cả. Nhưng mà tôi xin chia sẻ với mọi người, lúc đó tôi nghe được việc này thì trong tâm vô cùng nể phục. “Tiền của nhẹ, oán nào sanh”, đúng không? Đồng thời cũng là cha nhắc nhở, con đòi hỏi điều gì ở các cô chú chứ? Con là hàng con cháu. Toàn là dạy dỗ tôi. Một gia đình không so đo tiền bạc thì vô cùng đoàn kết. Tôi đã sống chung với cha và các anh em, tôi cảm thấy đã học hỏi được rất nhiều đạo lý. Ông bà nội, gia tộc cần tiền, trước đến giờ cha tôi không bao giờ đi hỏi: “Này các em, hãy thể hiện một chút tấm lòng của mình đi chứ”. Tôi chưa hề nhìn thấy cha tôi làm như vậy, đều tự mình gánh vác hết. Sau đó thì các cô, chú của tôi phát hiện được: “Không được, việc này sao mà một mình anh làm như vậy, chúng em cũng phải nên làm”, đều tranh nhau làm. Bởi vì anh cả dẫn đầu thì tất cả em út đều noi theo, cho nên cả dòng họ sẽ không xem trọng tiền tài. Đã không xem trọng tiền tài, phước phần đáng là của bạn thì đó là phước của bạn, đâu có đạo lý là các vị không xem trọng tiền tài thì các vị sẽ không có tiền tài, đúng không?

Ở đây đã nói, Đường Thái Tông đặc biệt cưng chiều người con trai này, rốt cuộc có một vị quan nắm lấy cơ hội này tung ra lời bịa đặt. Các vị quan từ tam phẩm trở lên đều là những vị quan lớn trong triều đình. Từ tam phẩm trở lên, rất nhiều vị không xem trọng Ngụy Vương (Thái Vương). Đường Thái Tông thương yêu người con này nhất, nghe được những lời này có chấp nhận không? Không được vui. Thật sự người truyền ra tin này là nhắm vào Ngụy Trưng, muốn chọc giận Đường Thái Tông để quở trách Ngụy Trưng. Đường Thái Tông nghe xong rất tức giận, liền triệu tập tất cả các vị quan lớn từ tam phẩm trở lên đến điện Tề Chánh. Đương nhiên mọi người cũng không biết hôm nay vì sao bị triệu tập, đều tập trung đầy đủ. Đường Thái Tông vừa bước vào liền cảm thấy có mùi vị giống như mùi thuốc súng vậy, vô cùng giận dữ, nét mặt rất khó coi, liền nói: “Trẫm có một câu, đòi sự công bằng với mọi người. Thiên tử ngày xưa chính là thiên tử, thiên tử ngày nay chẳng l không phải là thiên tử sao? Ngày xưa con trai của thiên tử là con trai của thiên tử, hiện nay con trai của thiên tử thì không phải là con trai của thiên tử sao? Trẫm nhìn thấy con trai của hoàng đế thời nhà Tùy, các vị quan lớn đều bị những chàng công tử, những người con của hoàng đế quấy nhiễu, thm chí còn làm nhục. Đương nhiên con trai của trẫm tuyệt đối không cho phép chúng phóng túng như vậy. Tuy là trẫm không cho phép chúng phóng túng, nhưng mà các quan đại thần như các khanh không l có thể xem thường chúng sao? Giả như trẫm dung túng cho chúng vậy là chúng không đi làm nhục các khanh sao?”. Đường Thái Tông nói xong, nét mặt vẫn rất khó coi. Các vị quay về với triều nhà Đường chưa? Ồ, Phòng Huyền Linh, vị đại thần này phát run lên, toàn bộ đều quỳ xuống nhận tội: “Chúng thần sai rồi!. Toàn bộ đều quỳ xuống, chỉ có một người không quỳ xuống. Ngụy Trưng có lúc nhìn thấy điều này, chánh khí của Ngụy Trưng không phải là người thông thường có được, đó là trong cái tâm chân chính không có tý chút dục vọng nào. Chúng ta càng không mong cầu thì những thứ có được lại càng nhiều, uy lực không thể khuất phục được. Ngụy Trưng lập tức nghiêm túc nói: “Bẩm hoàng thượng! Thần bảo đảm tất cả quan đại thần không có ai xem thường Thái Vương. Mà về phương diện của Lễ, quốc gia đều chế định lễ nhạc, thần tử và con cái của hoàng thượng đều là xếp trong lễ nghĩa. Hơn nữa, trong “Công Dương Truyện” có nói: “Các vị quan của nhà vua tuy là thấp kém, nhưng đều ngang hàng với các nước chư hầu, là công khanh của thiên tử, cho nên địa vị ngang hàng với chư hầu, không nên làm giảm uy tín họ”. Hơn nữa, những vị đại thần này đều có công lao với đất nước. Con của vua phải tôn trọng những vị này, như vậy mới trưởng dưỡng được tâm cung kính của chúng. Tôn trọng đại thần thì những vị đại thần mới vì quốc gia này, mới quên mình phục vụ cho con của nhà vua. Đoạn vừa rồi là do tôi bổ sung vào.

Trong “Công Dương truyện” thì nói ngang hàng với các chư hầu. Chư hầu đều là vương công quý tộc, điều này đều nằm trong sử sách, trong Kinh điển có viết. Các vị xem, lời của Ngụy Trưng nói là dẫn chứng từ trong Kinh điển, ông không hề nói “đó là lời tôi nói”. “Những vương công quý tộc của các nước chư hầu dùng những đương công của họ. Họ chính là công, đương khanh đại phu, chính là khanh đại phu. Đồng thời những vị quan tam phẩm trở lên đều là đại thần của thiên tử, bệ hạ nên tăng thêm sự kính trọng đối với các vị đại thần. Cho dù các vị đại thần có chút ít sai trái thì thái vương cũng không nên làm nhục họ. Giả như kỷ cương của quốc gia bị hư hoại, vậy thì thần cũng đành chịu thua. Những tình huống như vậy tiếp tục phát sinh thì hạ thần cũng đành bó tay. Nhưng mà thời của thánh minh lúc đó, các vị xem Ngụy Trưng rất lợi hại, nói lời chân thật, vận dụng Kinh điển, nên khẳng định hay là phải khẳng định. “Bẩm hoàng thượng! Hiện giờ là thời của thánh minh, Ngài là Thánh vương, Thái vương càng không thể như vậy được. Hơn nữa, Ngài vừa nói Tùy Văn Đế cưng chiều con cái của thuộc hạ của ông, đó là Tùy Văn Đế không biết lễ nghĩa, không thông đạo lý. Cho nên thế hệ sau của ông đều vô lễ, tiếp theo là những đứa con này gây ra chuyện đều bị cách chức, bị sa thải. Vì vậy, hoàng đế không nên nêu ra những trường hợp này, thí dụ này không được như pháp. Không chỉ nói thông suốt đạo lý mà hoàng đế có nói sai vẫn phải chỉnh sửa hoàng đế. “Những câu chuyện lịch sử bệ hạ vừa nói đều không ổn, cũng chẳng có kết quả gì, việc này không thể nói được. Các vị quan ở xung quanh đang run rẩy, chỉ có Ngụy Trưng lời lẽ chính đáng, nói thông suốt đạo lý.

Đường Thái Tông cũng không đơn giản giận dữ như vậy. Nghe xong lời nói của Ngụy Trưng thì nở nụ cười, vui mừng lộ trên nét mặt, sau đó nói với tất cả các vị đại thần: Một người nếu như nói chuyện rõ ràng mạch lạc, đều tương ưng với Kinh điển, người ta nghe xong thì không thể không phục người đó”. Nhà vua nói: “Những lời trẫm đã nói ra đều xuất phát từ sự yêu thương cá nhân, những điều Ngụy Trưng đã nói là đại cương lĩnh, là phép tắc của quốc gia, kỷ cương đều ở trong đó. Vừa rồi trẫm đã phẫn nộ, phát cáu, cho nên việc này không phù hợp với đạo lý, hơn nữa trẫm đã suy nghĩ là trẫm đã sai rồi. Bây giờ nghe những lời của Ngụy Trưng nói, trẫm đã thông suốt rồi, đạo lý cần phải như vậy, như vậy mới đúng!”. Cho nên là vua thì phải thường xuyên tiếp nhận lời khuyên nhủ đúng đắn. Vua ban cho Ngụy Trưng vải lụa. Vải lụa là một chất liệu cao cấp để may quần áo, một ngàn xấp vải lụa. Không chỉ vui mừng mà còn thưởng một ngàn xấp vải, sau đó thì kêu Phòng Huyền Linh và tất cả những vị quan đang run rẩy lại mắng cho một trận: “Trẫm hung dữ như vậy, các ngươi chỉ biết sợ, vậy rốt cuộc trẫm thực hiện sai chính sách thì quốc gia sẽ như thế nào đây? Cho dù trẫm có giận hơn nữa, việc không đúng thì các ngươi cũng phải trực tiếp chỉ ra. Cho nên công án trong lịch sử này rất đặc sắc, giữa các vị quan và nhà vua đã diễn một vở kịch rất hay. Các vị xem, câu này dạy vô cùng phù hợp, vẫn là muốn có oai nghi, muốn có phép tắc thì mới có thể dạy tốt con của nhà vua.

Chúng ta tiếp tục xem câu kế tiếp. Mọi người sau khi nghe xong thí dụ vừa rồi, thật sự tất cả lòng người ủng hộ hay phản đối một triều đại thường là ở trong một niệm của hoàng đế. Giả như ngay lúc đó nổi giận, làm nhục đại thần, dần dần khiến cho sự kiêu căng của hoàng tử càng ngày càng lớn, sẽ xuất hiện điềm thất bại. Một lời nói khiến nước thịnh, một lời nói khiến mất nước. Mà điều hiếm có là lời nói thật thì khó lọt lỗ tai, nhưng Đường Thái Tông thì tiếp nhận. Cho nên tục ngữ có nói: “Lời trung thật tuy khó nghe nhưng lợi cho việc làm, thuốc tốt tuy đắng nhưng trị được bệnh. Cho nên chúng ta phải nâng cao đạo đức, trước tiên “nghe khen sợ, nghe lỗi vui”. Rất quan trọng.

Trong Đàn kinh của Lục Tổ Huệ Năng, có một đoạn rất quý báu “đắng miệng là thuốc hay, lời khó nghe là lời chân thật. Sửa lỗi thì sẽ sanh trí tuệ”. Nghe xong lời chân thật thì nên sửa đổi. Người ta đem pháp ngữ mà dạy dỗ ta, ta há không nghe sao? Cái quý nhất là mình phải thay đổi. Người ta đem đạo lý hay như vậy chia sẻ cho chúng ta, không phải chỉ nói “được rồi, được rồi, rất hay, rất hay”. Tiếp nhận thì phải nên sửa đổi. Người ta tiến bộ mới khuyên chúng ta, bề ngoài chúng ta thể hiện tốt, bằng mặt không bằng lòng, thì sau này người ta sẽ không nói. Vì vậy, “đắng miệng là thuốc hay, lời khó nghe là lời chân thật. Sửa lỗi thì sẽ sanh trí huệ, giữ điều quấy trong tâm thì không phải hiền”.

Được rồi, tiết học này xin giao lưu với mọi người đến chỗ này. Xin cám ơn mọi người!

Chia sẻ học tập “Quần Thư Trị Yếu 360” (tập 25 và 26)

Giảng ngày 28 tháng 05 năm 2011 tại Trung tâm Giáo dục Văn hóa Trung Hoa Malaysia.

Người giảng: Thầy giáo Thái Lễ Húc

Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ

 

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Video mới nhất

Pháp ngữ mới nhất

Thống kê lượt truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 68


Hôm nayHôm nay : 1501

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 225342

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 10597031

Các bậc tiền bối mô phạm của Tịnh Độ

Pháp môn Niệm Phật, vốn là bi tâm triệt đễ của Thích Ca Thế Tôn độ chúng sanh; pháp môn này tối giản tiện, tối ổn định, tối cao siêu. Nếu như pháp môn này không thể tu được, vậy thì không cần nói đến pháp khác. Chỗ tốt của pháp môn này, bậc đại học vấn càng nghiên cứu, càng cảm thấy cao thâm; người không biết một chữ, cũng có thể làm đến được. Đáng tiếc người không rõ lý, chỉ đem nó cho là việc của ông già bà lão, thật là quá đổi sai lầm. Mời xem hai vị đại thánh Văn Thù Phổ Hiền trên hội Hoa Nghiêm, đều ở trong Kinh khuyến tu; Mã Minh Long Thụ hai vị Đại Bồ Tát của An Độ, đều có trước luận hoằng dương Tịnh Độ. Cổ đức của Trung Thổ, từ Đại Sư Huệ Viễn mãi đến Đại Sư An Quang, những lịch đại tổ sư này, phần nhiều là trước tu các pháp môn khác về sau quy về Tịnh Độ. Đại Sư Loan Đàm có nhục thân Bồ Tát nổi tiếng, Đại Sư Trí Giả là người truyền đăng Phật, đều hoằng dương Tịnh Độ. Thời cận đại Đại Sư Đế Nhàn của Tông Thiên Thai, Đại Sư Thái Hư của Tông Duy Thức, Đại Sư Hoằng Nhất của Luật Tông, Hư Vân Viên Anh hai vị Đại Sư của Thiền Tông, mỗi vị đều có trước tác, cũng là hoằng dương Tịnh Độ. Các vị cư sĩ nổi tiếng Lô Sơn triều Tần, Bạch Lạc Thiên của triều Đường, Tô Đông Pha Văn Ngạn Bác của triều Tống, Viên Hoằng Đạo của triều Minh, Bàng Xích Mộc Vương Nhân Sơn .v.v của triều Thanh, đều là nhà đại học vấn, họ đều là tức tâm Tịnh Độ, đây là người người đều biết đến. Còn có rất nhiều người, nhất thời không thể nhớ ra hết, cũng không cần phải nêu ra nữa. Hạng như ta tự hỏi : trí huệ, đức năng, so với những thánh hiền trên đây, ai cao ai thấp? Các ngài đều là chuyên tu chuyên hoằng Tịnh Độ, còn ta thì ngược lại xem thường; tri kiến như vậy, có thể nói là chính xác chăng?